Web Tác giả Trần Xuân An

 

HUYỀN TƯỢNG MẸ ÂU CƠ: BI KỊCH VÀ MẦU NHIỆM

Trần Xuân An

 

Một cách giải mă mới nhất từ trước đến nay

về một huyền thoại cổ nhất của dân tộc Việt Nam ta.

Tác giả trông mong các ư kiến phản hồi.

Xin cảm ơn trước.

TXA.

 

Chàng về thiếp một theo mây

Con thơ để lại đất này ai nuôi

 

Câu ca dao thời cổ sơ măi c̣n đó. Có thể lớp vỏ ngữ âm của thuở xa xưa ấy theo năm tháng, trải qua vài mươi thế kỉ, đă dần dà được đổi mới, nên c̣n khá gần gũi với tiếng Việt hiện đại. Nhưng về nội dung ngữ nghĩa, chắc chắn vẫn y như lúc khởi nguyên.

 

Trong những lúc chuyện tṛ ngày thường, đôi khi t́nh cờ gặp hai chữ Âu Cơ trên đường phố hoặc ở giây phút mặc niệm trong Quốc lễ Giỗ Tổ, tức khắc, câu ca dao ấy hiện về trong kí ức chúng ta, trước cả huyền thoại lịch sử Họ Hồng Bàng. Cảm nhận này đến với tôi từ tấm bé, nhưng phải đến một độ tuổi nào đó, mới trở thành một suy nghiệm, để từ suy nghiệm, có thể nói lên một điều nghiêm trọng: huyền tượng Mẹ Âu Cơ chất chứa cả một trời bi kịch. Bi kịch? Tôi thật sự cảm thấy ḿnh run lên v́ hiểu ḿnh h́nh như đă xúc phạm đến Người Mẹ của cả dân tộc.

 

Có thật là huyền tượng Mẹ Âu Cơ chất chứa cả một trời bi kịch? Chứng minh cho điều đó, chỉ cần nhớ lại câu ca dao thân thiết ngh́n đời kia.

 

Và từ cảm nhận ca dao về nỗi niềm của Mẹ Âu Cơ phải chia tay theo dạng li thân với người chồng Lạc Long quân –  Người Cha của cả dân tộc –, chúng ta không thể không liên tưởng đến các bi kịch khác trong đời Mẹ.

 

Một đời người phụ nữ, thật buồn khi phải trải qua hai đời chồng! Mẹ Âu Cơ của chúng ta đă lâm vào bi kịch ấy. Và chắc Mẹ phải cam chịu nỗi buồn chín nẫu ruột gan khi cả hai đời chồng, Đế Lai và Lạc Long quân, đều chủ động chia tay với Mẹ!

 

Đế Lai bỏ Mẹ lại ở hành tại, để cùng quân binh rong ruổi những dặm đường viễn chinh, với mưu toan xâm chiếm đất nước của người em họ, Lạc Long quân, đến nỗi “quên cả ngày về”, bất chấp nhân dân nước Nam khổ v́ sự phiền nhiễu, không yên ổn như xưa” (1). Mặc dù đây không phải là cuộc chia tay, dứt nghĩa vợ chồng, để hai người trở thành hai người xa lạ. Đây chỉ là một cuộc chia tay, nghiêm ngặt mà nói, chỉ v́ mộng xâm lăng của Đế Lai, và do Đế Lai chủ động. Thư tịch cổ vẫn gọi Mẹ là “ái thê” (2), người vợ yêu dấu của Đế Lai. Như thế, kẻ xâm lăng Đế Lai vẫn yêu vợ, nhưng ông ta yêu bước đường xâm lăng của ḿnh hơn. Và chúng ta không hiểu v́ sao Mẹ Âu Cơ của chúng ta không chung thuỷ chờ chồng! Mẹ nghĩ ḿnh bị Đế Lai bạc t́nh, bỏ rơi chăng? Mẹ lạt ḷng chăng? Mẹ bị rơi vào thế bị cướp cả tấm thân ḿnh như một chiến lợi phẩm để phải làm vợ Lạc Long quân chăng? Đó là một thói tục không có ǵ lạ ở thời hồng hoang cổ sơ, thậm chí c̣n diễn ra ngay ở thời trung cổ. Nhưng dẫu bị rơi vào t́nh huống ấy, sao Mẹ không thủ tiết, chạy trốn, thậm chí phải tự chấp nhận cái chết để giữ tṛn ḷng chung thuỷ? Mẹ là nạn nhân của Đế Lai hay nạn nhân của chính Mẹ và cũng là nạn nhân của Lạc Long quân - Người Cha của chúng ta?

 

H́nh như chúng ta vừa kính trọng Mẹ nhưng xen vào đó c̣n có một nỗi oán trách Mẹ. Sao Mẹ Âu Cơ của dân tộc Bách Việt chúng ta không toàn bích? Sao Mẹ không là một khối ngọc không t́ vết cho chúng con ngh́n thế hệ noi theo? Chúng ta cũng không thể không oán trách cả Lạc Long quân – Người Cha khởi nguyên của dân tộc chúng ta! Thật ra, ai cũng biết thời hồng hoang cổ sơ vốn thế, và như thế là đă đúng “luân thường về phụ tử, phu phụ” (3) của thuở ấy, cách hôm nay đă trên bốn ngh́n tám trăm năm (>2879 tr.cn. – 2008 s.cn.). Thử đối chiếu với các huyền thoại khởi nguyên của các dân tộc khác, như Hy Lạp, La Mă, Do Thái (cụ thể là Kinh Thánh), Ấn Độ... từ Âu xa xôi đến Á gần gũi, chúng ta sẽ bớt băn khoăn (3). Mỗi thời, mỗi dân tộc, mỗi đất nước có những luật tục, những luật pháp và tiêu chí văn hoá, đạo đức, văn minh khác nhau. Chỉ với cái nh́n lịch sử - cụ thể, nhận thức lịch sử theo từng thời điểm cụ thể, t́nh tiết cụ thể với tiêu chí b́nh phẩm cụ thể, mới hiểu được sự thể này của Mẹ Âu Cơ và Cha Lạc Long quân.

 

Tuy vậy, nh́n vào một khía cạnh khác, ngay trong nguyên vẹn h́nh tượng huyền thoại, tôi thấy Mẹ Âu Cơ của chúng ta h́nh như cũng có phần chủ động trong cuộc chia tay với Đế Lai, người chồng cũ, khi đồng ư chung sống vợ chồng với Lạc Long quân, người chồng mới. Đó là sự chia tay với một kẻ xâm lược để trao trọn trái tim ḿnh cho người chống xâm lược. Mẹ Âu Cơ của chúng ta đă chọn chính nghĩa, cho dù đất nước phương Nam sông Dương Tử nhỏ hẹp hơn; Mẹ không chấp nhận chung sống với phi nghĩa, cho dù đất nước phương Bắc sông Dương Tử rộng lớn. Người Cha của dân tộc Việt chúng ta, Lạc Long quân, là biểu tượng của chính nghĩa ấy. Đây là nét chói sáng tuyệt vời trong bi kịch của Mẹ Âu Cơ. Và chắc hẳn Mẹ Âu Cơ vẫn quyến luyến Động Đ́nh hồ phương Nam, quê quán Mẹ (4), cũng là vùng đất thuộc người chính nghĩa Lạc Long quân.

 

Thế rồi, Mẹ Âu Cơ lại rơi vào một bi kịch khác. Lần này, chính Người Cha Lạc Long quân chủ động chia tay Mẹ, v́ tuy cùng là người Việt Phương Nam, nhưng mẹ vốn là tộc người (nhân tộc) khác. Cha Mẹ khởi nguyên của chúng ta, thuở ấy, tuy cùng là dân tộc Việt nhưng vẫn khác về nhân tộc, Âu Việt khác với Lạc Việt, khác ṇi tộc nhưng chung một ḍng giống Việt. Đây chính là bi kịch về sự khác biệt văn hoá tộc người trong đời sống vợ chồng.

 

Người Cha khởi nguyên của chúng ta nói cùng Mẹ, trong buổi chia tay đau đớn ấy:

 

“Ta là ṇi Rồng đứng đầu thủy tộc, nàng là giống Tiên sống ở trên đất, tuy khí âm dương hợp lại mà sinh ra con, nhưng thủy hỏa tương khắc, ḍng giống bất đồng, khó ở lâu với nhau được, nay phải chia li. Ta đem năm mươi con về thủy phủ chia trị các xứ, năm mươi con theo nàng về ở trên đất, chia nước mà trị. Lên núi, xuống biển, hữu sự báo nhau cho biết, đừng quên nhau” (5).

 

Không có nỗi buồn đau nào lớn hơn đối với một người phụ nữ!

 

Chàng về thiếp một theo mây

Con thơ để lại đất này ai nuôi...

 

Mẹ Âu Cơ không c̣n yêu Đế Lai, v́ Đế Lai đă là vua lănh thổ Phương Bắc, đă trở thành người Phương Bắc qua vài ba đời. Đó cũng là bi kịch về khác biệt lănh thổ và dân tộc (6).

 

Bi kịch của Mẹ Âu Cơ của chúng ta là thế đó. Bi kịch ấy khai ngộ cho ngh́n đời con cháu một nét chói sáng tuyệt vời về ư thức chán ghét kẻ xâm lược, cho dù đó là chồng ḿnh (Đế Lai), và về ḷng yêu chính nghĩa chống xâm lược, yêu người cùng nguồn cội dân tộc Việt Phương Nam (Lạc Long quân). Tuy vậy, tôi vẫn nghĩ bi kịch về sự khác biệt tộc người trong cộng đồng các nhân tộc Việt Nam mà Mẹ Âu Cơ chịu đựng là cuối cùng của loại bi kịch ấy trên đất nước Văn Lang – Việt Nam chúng ta.

 

Nhưng dẫu sao, Mẹ Âu Cơ của dân tộc chúng ta, thuở cổ sơ cách đây hơn bốn ngàn tám trăm năm, cũng là một người phụ nữ chịu đựng đến hai bi kịch chia xa hai người chồng trong một đời người. Nếu chúng ta kính quư Mẹ ở nét chói sáng ư thức về chính – tà, kính cảm thông Mẹ ở nỗi phũ phàng của thực trạng trong nhận thức về sự khác biệt văn hoá tộc người giữa Âu Việt và Lạc Việt kia, cũng không thể nguôi quên niềm bi kịch đau thương này của Mẹ.

 

Và nhiệm mầu của đời Mẹ nữa! Liệu chúng ta đă cảm nhận hết chiều sâu của sự nhiệm mầu ấy?

 

Mẹ Âu Cơ là một người phụ nữ đă hai lần lâm vào cảnh bi kịch đời thường, như chúng ta đă biết. Nhưng Mẹ đă tạo nên một sự thật lịch sử hay chính xác hơn là sự thật về một khát vọng ngh́n đời, có thật trong mỗi chúng ta: Khát vọng đại đoàn kết dân tộc. Khát vọng lớn lao này vốn ngh́n đời qua đă thể hiện trong thành ngữ hằng ngày: t́nh huyết nhục, nghĩa đồng bào (t́nh máu thịt, nghĩa cùng sinh ra từ một bào thai chung). H́nh tượng “trăm trứng – trăm con trai khôi ngô, uy dũng  – Bách Việt”, hoàn toàn không bao hàm bào thai quái dị, mà chính là bào thai phi thường, chứa đựng ư nghĩa cốt lơi ấy. Mẹ Âu Cơ của chúng ta đă tạo ra một mầu nhiệm tuyệt vời: khái niệm “Đồng bào”.

 

Ngày Lễ Quốc Tổ, chúng ta hiệp giỗ các vị vua Hùng, con cháu mười tám thế hệ của Mẹ Âu Cơ, đồng thời mặc niệm về Người Mẹ Tiên, Người Cha Rồng khởi nguyên, bắt đầu của mọi bắt đầu thuộc về dân tộc ta, hẳn chúng ta không thể quên câu ca dao này:

 

Chàng về thiếp một theo mây

Con thơ để lại đất này ai nuôi...

 

Để từ câu ca dao như một lời dạo đầu ấy, chúng ta lắng sâu tâm hồn ḿnh, thấu hiểu hết bao đau đớn trong tấn bi kịch cổ đại Mẹ Âu Cơ, và cũng từ đời Mẹ Âu Cơ, chúng ta tự hào về ư thức chính – tà (xâm lược – chống xâm lược), rút ra bài học về sự xâm lấn giữa các dân tộc chung một Tổ Thần Nông – Viêm Đế (hoàng đế cơi Viêm Giao), vốn được lănh nhận cùng nhau màu da vàng sáng, nâu gịn, về ḷng yêu cội nguồn Việt Phương Nam, đặc biệt là về khát vọng đại đoàn kết dân tộc Việt trong khái niệm “trăm trứng – đồng bào”.

 

 

TP.HCM., 9 : --12 : 20’, ngày 19-4 HB8

(14 tháng 3 Mậu tí HB8)

Trần Xuân An

 

___________________________________

 

 

(1) Trần Thế Pháp và nhiều tác giả khác, “Lĩnh Nam chích quái”, bản dịch của Lê Hữu Mục, Nhà sách Khai Trí, 1960 (?), tr. 43 – 45. Bản khác: “vui quên trở về”; “dân phương Nam khổ v́ bị người phương Bắc quấy nhiễu, không được yên sống như xưa”.

 

(2) Sđd., bản dịch Lê Hữu Mục.

 

(3) Sđd., bản khác: “tôn ti, các đạo cha con, vợ chồng”. Thật ra, em họ thúc bá lại lấy vợ cũ của anh thúc bá lại, đối với chúng ta ngày nay vẫn thuộc phạm vi loạn luân. Không thể chấp nhận được. Tuy nhiên, luật tục “nối dây” giữa hai anh em ruột hiện vẫn c̣n tồn tại ở vài tộc người thiểu số (ví dụ anh ruột chết, vợ của anh ruột ấy bị bắt buộc phải trở thành vợ cả hoặc vợ thứ của người em ruột).

 

(4) Sđd., bản dịch của Lê Hữu Mục, hẳn chính xác hơn: “Thiếp vốn người Bắc”, có nghĩa là người Âu Việt, thuộc Động Đ́nh hồ, gần biên giới phía Bắc của lănh thổ Phương Nam (Xích Quỷ quốc = Nước Sao Đỏ [*]), chứ không phải “Thiếp vốn là người nước Bắc”, người của lănh thổ bên kia sông Dương Tử. Xin đừng hiểu lầm Mẹ Âu Cơ của chúng ta là người Hán - Hoa. Xem: Đại Việt sử kí toàn thư, bản in nội các quan bản (1697), bản dịch (3 tập), tập 1, Nxb. Văn hoá – Thông tin, 2003, tr. 150 (Tl. [tổng luận], tờ 3b – 4a): Tổng luận của Lê Tung: “Kể từ khi Kinh Dương vương, họ Hồng Bàng nối ḍng dơi Thần Nông, lấy con gái vua Động Đ́nh, sáng rơ đạo vợ chồng, theo đúng nguồn phong hoá, vua th́ lấy đức mà cảm hoá dân, giũ áo khoanh tay. Dân th́ cày ruộng, đào giếng, ra ngoài th́ làm lụng, trở về th́ nghỉ ngơi, chẳng phải là phong tục thái b́nh cổ của Viêm Đế ư? Lạc Long quân nối đời Hồng Bàng, lấy con gái họ Âu Lạc [Âu Việt? – ct.] mà có điềm lành sinh trăm con trai, tổ của người Bách Việt thực bắt đầu từ đấy, hưởng nước trải nhiều năm, rất là lâu dài, đă giàu thọ lại nhiều con trai, từ xưa đến nay chưa từng có.

[*] Bị chú của chú thích (4): Quỷ là một trong hai mươi tám ngôi sao được gọi là “Nhị thập bát tú”.

 

(5) Sđd. và bản khác: giống nhau (chỉ khác cách sử dụng từ để diễn đạt, không có dị biệt về ngữ nghĩa).

 

(6) Trước thời điểm li thân cùng Cha Lạc Long quân, trong những quăng thời gian Cha Lạc Long quân về Thuỷ Phủ, Mẹ Âu Cơ cũng có khi nhớ về Bắc quốc (bên kia sông Dương Tử); thậm chí, mặc dù bấy giờ Đế Lai đă chết bởi thua trận, ḍng vua Thần Nông cũng bị chấm dứt, và Bắc quốc đă bị xâm chiếm bởi Hoàng Đế, Mẹ Âu Cơ cũng có lần đă quay về nước ấy (tuy chỉ mới đến biên giới, th́ đă bị Hoàng Đế chặn lại). Đó chỉ là nỗi hoài niệm và cuộc trở về một nơi chốn mà một thời Mẹ Âu Cơ đă sống, thuở Đế Lai c̣n làm vua ở đó. Xem lại chú thích (4): Mẹ Âu Cơ của chúng ta không phải là người Hán – Hoa (Bắc quốc).

 

Viết xong: 9 : --12 : 20’, ngày 19-4 HB8

Sửa vài lỗi gơ phím: 7 giờ,  ngày 20-4 HB8

Sửa vài lỗi gơ phím: 15 : 23’, ngày 20-4 HB8

 

ĐÂY LÀ BẢN ĐĂ SỬA CHỮA -- BẢN PDF. SỐ 3

 

 

Xem thêm:

Trần Xuân An -- Tra cứu & lạm bàn: Xích Quỷ - Xích Quỹ :

http://tranxuanan.writer.3.googlepages.com/xich-quy-quoc.htm

 

http://tranxuanan.writer.googlepages.com/baimoi-sachmoi-tinmoi-13  )

 

 

                            Link 3 trang scan :  một   |   hai   |   ba

 

19-04 HB8: Trần Xuân An -- Huyền tượng Mẹ Âu Cơ: bi kịch và mầu nhiệm  (pdf.) -- Trang nguyên tác chữ Hán (quét chụp) -- Mới nhất! MỘT CÁCH GIẢI MĂ MỚI NHẤT TỪ TRƯỚC ĐẾN NAY! -- Bài đă gửi đăng trên các tạp chí điện tử Hội Tụ (giaodiem. com. vn) & Văn nghệ Sông Cửu Long online & Văn chương Việt -- Xem thêm: Tiểu mục liên quan, ngày 28-3 HB8 trên trang này.

________________________________________________________________________________________________

 

Trở về

 

THÔNG BÁO CẬP NHẬT Ở CÁC TRANG KHÔNG PHẢI TRANG BÀI MỚI - SÁCH MỚI - TIN TỨC MỚI:

http://tranxuanan.writer.googlepages.com/thongbao-update_mucluctrang

 

TRANG BÀI MỚI - SÁCH MỚI - TIN TỨC MỚI

&

trang mục lục Giao Lưu:

http://tranxuanan.writer.googlepages.com/linkdoanket_mucluctrang

(mục lục của mục này -- các trang Giao lưu)

http://tranxuanan.writer.googlepages.com/linkdoanket

(trang 1 Giao lưu)

TRANG "NGÀN WEBs CỦA NGÀN NHÀ":

http://tranxuanan.writer.2.googlepages.com/webcacnha

Trang chủ Web. Tác giả Trần Xuân An:

http://tranxuanan.writer.googlepages.com

trang "Những trang mục trên 'Web Tác giả Trần Xuân An'":

http://tranxuanan.writer.googlepages.com/webtacgiatranxuanan

 

hidden hit counter

 

Google page creator  /  host

DOTSTER, MSN. & YAHOO ...  /  HOST, SEARCH & CACHE  

 

    lên đầu trang (top page)   

 

 Ngày đưa bài ở dạng htm tlên web: 26-04 HB8

(bài ở dạng pdf.: 19-04 HB8)